Las telecabinas da Zermatt

Cabinas cotschnas che muntan da Zermatt vers il Vadret dal Theodul, visavi il Matterhorn.
Lunga avant ils cabels passava ins gia qua a pe. En la vischinanza dal Pass dal Theodul han ins scuvert in stgazi da munaidas romanas battidas tranter il 1. ed il 4. tschientaner; el è exponì en il Museum alpin da Zermatt, tenor Wikipedia. Ina hacha da crap vegnida da la Bretagna, chattada l’onn 1895 e datada dal neoliticum, lascha supponer che viandants surpassavan il pass gia da quell temp, almain durant la stad.
In pass sut il glatsch
Il pass collia Zermatt cun Breuil-Cervinia en Italia, a pli che 3000 m. Tenor il Dicziunari istoric da la Svizra passan Walsers, cur ch’il clima daventa miaivel en il temp medieval, l’entschatta dal 13avel tschientaner per sa stabilir en las valladas da la vart dal sid, sin sendas da mulassers per part sur pavidas, dals quals ins ves anc ils restanzas. Lura avanzan ils glatschers, e tranter il 16avel ed il 19avel tschientaner daventa il pass adina pli ristgus. El prend il num da Theodul, uvesc da Sion, a la fin dal 17avel tschientaner; tenor Wikipedia è ses punct il pli aut, situà en il glatsch, sa luentà per 8 m tranter il 2009 ed il 2026.
Il vadret
Wikipedia descriva dus glatschers colliads che naschan sin il plateau dal Breithorn, vers 3800 m. Il glatscher da Theodul inferiur descenda ina vallada per circa 7 km vers il glatscher dal Gorner; quel superiur, da 2 km lunghezza, sa stenda en ina pendenza loma vers il Plateau Rosa. A mesa dal 19avel tschientaner muntava il glatsch uschè aut che las morenas da quella temp dominan la surfatscha actuala per bunamain 100 m. Sin il glatscher superiur permettan las pistas da far ski schizunt durant la stad.
Las telefericas
Tenor Zermatt Turissem cuntanscha ina emprima pendiculara il Schwarzsee en 1956, ed il Trockener Steg vegn cuntanschì en 1965. Gist avant Nadal 1979 cuntanscha finalmain ina teleferica il Petit Cervin: cun ses 3883 m è quest culm dapi lura il punct il pli aut d’Europa ch’ins cuntanscha cun ina teleferica. Tenor Wikipedia vegn ina segunda lingia sin il medem culm en 2018; là si sura laschia il temp construir mo durant tschient dis per stad. Dapi il fanadur 2023 traversa in’autra il glatscher dal Theodul senza la minima pitga e cuntanscha la Testa Grigia, da la vart taliana: ins po uss passar en Italia tras l’aria.
Sin la charta
La charta ha be sulet ina lingia: cabinas da teleferica cotschnas, che giran senza fermar e sa retardeschan mo en las staziuns. Ella parta a 3 km dal vitg e munta sin 4 km vers il Theodul e ses glatsch, purtada da duas pitgas. En realitad ston ins midar pliras giadas, ed ils indrizs van da la teleferica a la telecabina. Ils vehichels da la charta èn qua per giugar: els na suondan nagin urari e na mussan betg nua ch’ils vairs sa chattan. Per viagiar guarda ils uraris uffizials; e sche ti vuls che la charta fetschia dapli, scriva a nus, nossas colliaziuns èn sisum sin la pagina.
Funtaunas: Dicziunari istoric da la Svizra, artitgel «Theodul»; Zermatt Turissem, pagina «Station da partenza dal Matterhorn Glacier Paradise»; Wikipedia, artitgels «Petit Cervin», «Theodulpass», «Theodulgletscher» e «Klein Matterhorn» (tudestg).
