Epilobium angustifolium
Gronda planta cun lungas spias da flurs rosa magenta, che colurescha durant la stad las largias, las taglialas da guaud ed ils grugns. Ella s’installescha spert sin terrens mis a nua, suenter in chablais u in incendi. La fin da la stad sgolan ses sems munids cun pailusits da saida per millis.
Il fanadur è il terren svanì sut in mar da tschuncas autas cun spias rosa viv là nua che taglialaina han avert ina largia en il guaud. Insaquantas emnas pli tard flottan flocs alvs suravi: quai èn ils sems che sgolan cun lur pailas.
L’epiloba en spia, che Info Flora numna epiloba cun feglia stretga, mesira tenor Flora Helvetica 50 fin 150 cm. Sia tschinta dretga e glischa porta numerusas feglias alternantas, stretgas e pizladas, lungas da 8 fin 15 cm, blauentadas giudim e cun ur in pau enrudà. Las flurs, rosa fin purpurnas, s’avran en ina lunga grappa al culmin. Mintgina ha quatter petals arrundads, fin a 15 mm, quatter sepals pli stgirs e satgs, in stgil curvà e quatter stigmas che sa rablan finalmain en furma da staila. Il fritg è ina capsla fin flauscha.
Info Flora annunzia el en tut il pajais, dal nivel collinus fin al subalpin, mintgatant pli aut, en las largias, las tagladas, las grava e sin las rivas. La cuminanza da plantas da las tagladas e largias sin terren acid porta schizunt ses num latin, l’Epilobion angustifolii. Sco planta da pionier profita el da mintga avertura en il guaud, saja ella derivada d’ina taglada, d’in stemprà u d’in incendi.
Vivace, el flurescha da zercladur fin avust. Tenor la feglia dal CREA Mont-Blanc emetta el numerusas chatschadas da sia rizoma e furma uschia gronds mantuns flurids. A la fin da la stad relascha mintga planta innumerabls semins minusculs, mintgin munì d’in tschuppel da saids che permetta al vent da purtar els davent. En l’America dal Nord ed en Scandinavia dominescha el durant plirs onns ils guauds brischads, sbuvads u tagliads, remartgan ils perscrutaders da l’institut federal WSL; ils anglofons numnan el perquai «fireweed», l’erva dal fieu.
L’incendi da Leuk en il Vallais ha mussà tge ch’el è capabel da far. Il fieu, entschendì la saira dals 13 d’avust 2003, ha destruì pli che 300 hectaras e circa 200 000 plantas. Il WSL ha suandà la recolonisaziun sin 153 plazzas da prova da 200 m². In onn suenter la catastrofa creschiva l’epiloba gia sin circa 60 % da quellas, e a partir dal 2006 sin pli che 90 %; sur 1500 m circa cuvriva ses populaziuns hectaras entiras. L’espèce n’è betg periclitada en nagina regiun dal pajais e na fa object d’aucuna protecziun.
Funtaunas: Info Flora, fegl da la spezia (tenor Flora Helvetica); CREA Mont-Blanc, fegl Phénoclim da l’epiloba en spia; WSL, pagina « Consequenzas dals incendis da guaud »; Wohlgemuth e Moser, « Phönix aus der Asche », Bulletin de la Murithienne 126, 2009; Wohlgemuth et al., fegl da pratica 46 davart l’incendi da Loèche, WSL, 2010; Universitad da Turitg, banca da datas da las plantas medicinalas e toxicas da l’Institut da farmacologia e toxicologia veterinara.
