Hepatica nobilis
Pitschna flur blau-violetta che avra la primavaira en ils guauds da feglia, anc avant che la vegetaziun dals plantas sa revegnia. Ses fegls cun trais lobs, che fan endament a la furma d’in gnirom, han dà il num ad ella. Ella ha gugent terrens chaltschinus da las collinas e dals lieus bass da las muntognas.
La fin da mars, sin ina costa da crap da chaltschina, è il guaud da fau anc niv. Tranter las ragischs han decenis da corollas blauas furà la litgera, dasperas fegls vegls e stgirs che han passà l’enviern. Sch’ina daratga arriva, sa serran las flurs.
Questa ranunculacea mesira 5 fin 15 cm, tenor Flora Helvetica, che citescha Info Flora. Sia flur ha tschintg fin diesch tepals d’in blau che va vers il violet, e mo sco excepziun rosa u alvs; trais bracteas launusas, stretgas gist sut, imitan in chaliz. Las feglia naschan gist al nivel dal terren, sin in lung peci pelus. In pau coriassas, partidas en trais lobs eguals e savens violetas da la vart sut, surpassan ellas per regla l’enviern. Ins ha credu da vesair en ellas in gnirom, da quai il num da la planta, che il temp medieval ha duvrà cun pauc success cunter mals da quest organ, rememora il Giardin botanic da Berna.
Info Flora la annunzia en tut la Svizra, en guaud e sin costas cun chaglias, dal nivel collinus fin al nivel muntagnard, darar pli aut. Ella cumporta la sumbriva e preferescha il chaltschina. Il Giardin botanic da Berna la descriva en guauds clers da fau e ruver cun in funs da crappa. Per quel da l’Universitad da Turitg, ella tschertga guauds vegls, da la terra dals quals n’è ni stgavada ni cumprimida; in medem pe po alura viver là 70 fin 80 onns.
Tenor Flora Helvetica flurescha ella da mars fin matg, mintgatant gia davent dal schaner. Mintga planta resta en flur per circa in’emna; suenter vegnan las novas feglia. Senza nectar porschan las flurs lur pollen ad avieuls ed a coleopters; lur pigment, in’antocyan, transfurmescha la glisch en chalur ed als protegia dal schelada, declera il curtin da Berna. Ellas sa serran la saira e sut la plievgia, e creschan in pau cun mintga avertura da nov, remartga quel da Turitg. Ses nuschs pailus portan in agiunta ritga da grass. Las furmias las transportan en lur gnieu, maglian questa reserva e spidan la semenza intacta: l’hepatica sa derasa uschia da proxim a proxim.
Lia betg periclitada sin l’entira surfatscha dal pajais, ella è quasi periclitada sin il Plateau tenor la Glista cotschna dal 2019. La Confederaziun na la protegia betg; set chantuns fan quai, cumplettamain en Argovia, a Basilea-Champagna ed a Soloturn, parzialmain a Basilea-Citad, a Berna, en il Giura ed a Turitg.
Funtaunas: Info Flora, fegl da la spezia (tenor Flora Helvetica); Igl iert botanics da l’Universitad da Berna, planta dal mais d’avrigl 2013; Igl iert botanics da l’Universitad da Turitg, brev dal iert dal schaner 2023.
