Salamandra atra
Pitschna salamandra naira glischa, senza nagin flatg mellen. Ella viva en guauds umids e pastgiras crappusas da las Alps e cumpara surtut durant plievgia. Adattada al fraid, ella na met betg ovs en l’aua: la femna parturescha pitschens gia furmads suenter dus fin quatter onns da gestaziun.
L’urizi è gist rut ora sin la via da guaud. Tranter las crappas bletschas sa movan salamanders nairs glischaints plaunsieu. Sche i fa sitg e ventus, na chattan ins betg pli in.
Tenor info fauna mesira il creschì tranter 9 e 13 cm, la femna fin a 15 cm. Ella è d’in nair unifurm, il venter inclusiv, senza la minima flatg, e sia pel glischa sco bletscha. Fossas en furma d’anèls segnan il corp ed il cua, radund e betg plat. Ses parotoids, duas glondas en furma da gnirun, èn voluminusas, ses egls gronds e ballaivs. Sulet in cloaca in pau pli scuflà trai il maschel.
En Svizra sa chattan la gronda part da las observaziuns tranter 800 e 2000 m. Ella frequenta guauds umids, surtut da feglia u maschadads, pastgiras d’autezza relativamain fraidas, grava e l’ur dals auals, preferibel sin terren chaltschinus. Ella è preschenta da las Alps Vadisas fin al Säntis, ella manca da la riva sanestra dal Rain e las valladas sitgas en il center da las Alps, il Vallais u l’Engiadina, na la cuntegnan quasi betg.
Ella viva zuppada sut in crap, in tschep u en ina sfessa da grip, e vegn ordaifer tar grondas plievgias d’urizi u a l’alva, cura che la rosada umidifitgescha il terren. Activa davent dal matg a bassa autezza, pli tard en muntogna, sa retira a partir dal settember. Sin ina tschuncantina dad ovs sa sviluppan en general mo dus: las larvas maglian ils auters en l’uterus, e sa nutreschan alura da cellas che la paraid da quel als furnescha. La gestaziun dura dus onns sin circa 1000 m, trais fin a 2000 m, quatter suror(a). Ils pitschens naschan furmads, da 4,5 fin 5 cm: nagin basegn d’aua libra, e tant meglier, perquai ch’el sa nudar fitg mal.
Tenor info fauna n’è ella betg periclitada, ella è protegida tras l’ordinaziun davart la protecziun da la natira. Discreta, ella scappa dentant savens als observaders, ed ins ha difficultads da stimar ses effectivs. La via la mazza localmain. Sin las alps priveschan ils nums creschents da nursas ella da ses refugi, e l’effect da plievgia e tschajer acid sin ils funs da guaud è anc betg sclerì. Per proteger ella è meglier da mantegnair ses guauds e sias pradas d’alp sco ch’els èn.
Funtaunas: info fauna (karch), fegl d’infurmaziun e purtret da la spezia.
