Älplermagronen
Macaruns colliads cun chaschiel e groma, savens cun tartuffels, suraviun cugliuns d'aur e servids cun compota da maila. Il pli enconuschent dals plats da pasta dal pajais porta il num dals umans da l'alp; en Uri cuschinan ils macaruns en il latg.
Sut la cantina d’ina festa da vitg vegnan emplenids ils plats cun la tschadun: tagliarins colliads cun groma e chaschiel luent, in pugn d’alsungs frittgs suravi e sin il ur in tschadun da maila cumpotada.
Origin
Il num reunischa la glieud da l’alp, ils Älpler, ed ils «Magronen», macaruns. Dentant las pastas èn sa fatgas valair pir tard en Svizra. Tenor il Patrimoni culinaric svizzer sa chatta in fastiz da quellas en 1731, cura ch’il claustra da Mustér cumpra ina pressa da macaruns, ed ellas restan in luxus sut l’Ancien Régime. Lucerna ha sia fabrica davent dal 1838, e tuttina enconuscha vers il 1870 be in quart da la populaziun lur gust. Ils immigrants talians, attractads davent da quest decenni da la fluriziun da l’industria e dals transports, las fan daventar popularas, ma ellas sa derasan propi pir suenter il 1918. Ils Hörnli, pitschnas curvaturas savens elegidas per quest plat, cumparan en 1872 en ina inserziun bernaisa.
Fabricaziun
Las receptas varian. En quella ch’ina pura ha preschentà en 2016 a la televisiun tudestga SRF, cuschinan quadrels da tartuffel e macaruns, u gronds Hörnli, ensemen en l’aua ensalada. Ins metta en stresas cun chaschiel da muntogna gratà, svida suravi crema chauda cundimentada e finischa cun rudellas da tschagula farinadas, brassadas en paintg fin che quai crosta. En Uri, tenor ina recepta derasada dals Producturs svizzers da latg, desist’ins da quai: las pastas cuschinan directamain en il latg, avant ch’ins agiunta il chaschiel.
A maisa
En Svizra tudestga, sco il Patrimoni culinaric svizzer, vegn il plat servì cun compota da maila. La recepta da la televisiun admett er péra u coigns; quella d’Uri serva a l’ina quartiers da mail cuschinads. En il chantun da Gruyère ha in stretg parent il num «macaronis du chalet»: el cuschina cun tschagulas e vegn finì cun groma dubla e Gruyère gratà.
Oz
Da tut ils plats da pasta dal pajais è quai tenor il Patrimoni culinaric svizzer il pli enconuschent. Ins chatta el sin las cartas dals restaurants, en las cuschinas da famiglia ed a las festas popularas, surtut en la Svizra tudestga, ma er en las Prealps romandas, nua ch’el daventa «pâtes du chalet». Ils Hörnli percunter èn la pasta che ils Svizzers resguardan sco lur pli.
Funtaunas: Patrimoni culinar svizzer, fegl «Hörnli / Cornettes / Cornetti»; Televisiun svizra tudestga SRF, emissiun «SRF bi de Lüt – Landfrauenküche», recept «Älplermagronen» (2016); Producents svizzers da latg, recept «Macaroni à la mode d’Uri».