Damasson rouge
Ina pitschna pruna cotschna d'Ajoie, en il Giura, ch'ins racolta a maun suenter ch'ella è crudada dals auts pumers dals curtins da pumera, da la mesadad da fanadur fin la fin da settember. Ella vegn cuschinada en turta u confitura.
Ina dama d’avust, en Ajoie, sut in aut pumera. L’erba è vegnida segada, ina rait è tendida sut las roma. Ins sa schlada per rimnar ina ad ina las prunas cotschnas crudadas dapi la saira avant: Tgi che vul l’appellaziun n’ha betg il dretg da culegliar ni da scurlattar la planta.
Origin
Tenor l’Associaziun svizra da las AOP-IGP hajan crusaders purtà quest pruner dal Proxim Orient en il 13avel tschientaner; il Patrimoni culinaric svizzer appellescha a la prudientscha, damai ch’ins qualifitgava da «Damascus» quasi tut quai che arrivava da l’Orient. Sia cultivaziun è attestada en scrit en il Giura pir en 1860, en Ajoie, in pajais da curtins. Ma in «prusnier cotschen» notà a Court en 1655 lascha supponer ch’el creschiva là gia pli baud, las prunas localas essend blauas.
Cultura
Grond sco ina mirabella, quest fritg ha la pel rosa fin cotschen stgira, taclada da stgir sin la vart dal sulegl, melna oranscha en l’umbriva, sut in pruin blauent. Ses plantas, autas sin il bist, stattan isoladas en ils prads da pumera u en saivs. Ellas fan da sasez chatschs da ragisch, ma bleras èn enragischadas: ins na maschadà mai las duas, e l’etichetta inditgescha l’origin dals fritgs. Tenor il Patrimoni culinaric svizzer na porta ina planta creschida d’in chatsch da ragisch be ina giada sin set onns circa, ina planta enragischada ina giada sin dus. La racolta sa stenda da la mesadad da fanadur fin la fin da settember; ins metta las bestgas ord il prà or almain duas emnas pli baud.
A maisa
Ins fa adina gia da quai tartas e confitura, resulta dal resüm publicà da l’Uffizi federal d’agricultura. A maturitad cumplaina è la pruna sucusa e ses cros sa delibera tgunsch. Ma l’essenzial va en l’alambic: las fritgs entiras, cros inclus, vegnan messas en butschin anc il medem di u il proxim per daventar Damassina.
Oz
L’appellaziun protegia l’aua da vin enstagl dal fritg: la Damassina è ina AOP, decidida il 2007 ed inscritta definitivamain il 2010, e tut, dal curtin da pumera fin al buttigliar, succeda sin il territori giurassian. Las reglas surveglian era ils plantas: mintga nova plantaziun cumbinescha plantinas vegnidas da plirs curtins da pumera dal chantun, per mantegnair la gronda diversitad dals damassiniers. Sin l’etiquetta figura la vischnanca da la racolta. L’aua da vin d’ina racolta spetga sin s. Martin da l’onn suandant avant ch’ella vegn vendida.
Funtaunas: Patrimoni culinar svizzer, fegl «Damassine (AOP)»; Associaziun svizra dals AOP-IGP, fegl da product «Damassine AOP»; Uffizi federal d’agricultura, resumaziun da la dumonda d’enregistraziun «Damassine» (2005) e mussavia da duairs «Damassine».