Ranunculus glacialis
Pitschna flur alva cun tschintg petals, che vegnan rosa cun il temp, sur fegls charnus. Ella crescha en gonda da crappa e morenas umidas, dasper ils glatschers. Ella è ina da las plantas da flur che muntan il pli aut en las Alps: ella è vegnida chattada en flur a 4270 m, al Finsteraarhorn.
A l’avant d’in vadretg, là nua che l’aua da luar sgutta anc tranter ils blocs, sa tignan intginas flurs alvas cun center mellen stretgamain sur las crappas, tschertas gia tinctadas da rosa: quai è la ranuncla dals vadretgs.
Auta da 5 fin 20 cm tenor Info Flora, ella porta sin in moni tschentà lura drizzà ina fin tschintg flurs da 1,5 fin 3 cm en diameter. Alvas cun avrir, ellas vegnan rosa u purpurn entant che ils fritgs sa furman; il Parc Naziunal Svizzer remartga che questa colur variescha fitg e manca mintgatant. Ses sepals, cuverts da pails brin-ruoss, na crodan betg giu suenter che la flur è sflurida, ed ils petals era betg. Las feglia da la basa, charnusas e il pli savens glabras, èn partidas en trais segments ch’èn sez tagliads.
Info Flora la citescha en gleras da silica, morenas e sfessas da grip, be en las Alps e davent da 2300 m. Ella sa stabilisescha mo sin terren acid, per exempel sin la platta da Macun en il Parc Naziunal Svizzer. Ella tschertga lieus umids bain cuverts da naiv durant l’enviern. Derivanta da l’Arctica, nua ch’ella crescha fin al cunfin da la mar, figurescha ella tar nus tranter las flurs che creschan il pli aut.
Ella viva surtut sut terra. Botanists da l’Universitad d’Innsbruck han observà che ses feglia e ses tschuncas fluridas restan ordaifer mo intgins emnas, cura che l’aua da luar cula il pli fitg, e che tut quai che surpassa dal terren sfla sco spert che las semenzas èn madiras. Mintga flur cumenza a sa furmar dus fin trais onns avant da sa darvegnir: uschia tegna la planta sut terra in provisiun da buttuns. En il stgalim nival, nua ch’i naiva u schelia circa mintga segund di, dura ses ciclus da reproducziun quasi duas giadas pli ditg e porta damain sem. Tenor la medema universitad è quai la suletta planta enconuschenta da la quala la flur cumporta da schelar cumplettamain senza donns.
La Glista cotschna na la giuditgescha nagliur sco periclitada. Nagin text, ni federal ni chantunal, la protegia, precisa Info Flora. Tenor il studi d’Innsbruck sa chattan la gronda part da ses lieus alpins tranter 2400 e 3200 m, ma ella surpassa 4000 m là nua che il reliev la porscha in chantun favuraivel. Il Parc Naziunal Svizzer la segnalescha fin a 4270 m, al Finsteraarhorn, e la conceda ina fotosintesa bain pli productiva che quella da las plantas da la planira.
Funtaunas: Info Flora, fegl da la spezia; Parc Naziunal Svizzer, fegl da la ranuncla dals glatschers; Universitad dad Innsbruck, S. Mauracher e J. Wagner, «Flower preformation in the nival plant Ranunculus glacialis L.», Alpine Botany (2021), ed artitgel «Warum Pflanzen einfrieren, dabei aber nicht eingehen» (2019).
