Il bastiment a pala dal Lai da Genevra

In bastiment a vapur Belle Époque tranter Ouchy e Genevra, cun ina fermada a Nyon.
L’onn 1823 cumenza in bastiment a vapur cun rodas a pala a navigar sin il Lai da Genevra, l’emprim che la Svizra ha enconuschì, raquinta la Compagnie générale de navigation sur le lac Léman (CGN). El ha num Guillaume-Tell, e l’idea è vegnida d’in American, Edward Church, che represchentava da quel temp ses pajais en Frantscha sco consul. In mez tschientaner pli tard, il 1873, sa reunischan trais societads, che explotavan ensemen radund otg bastiments a vapur, per furmar la CGN. Dapi il 1888, tenor Wikipedia, sa chatta ses chantier da bastiments ad Ouchy, il port da Losanna.
Saluns sin l’aua
Avant l’Emprima Guerra mundiala arrivan ils turists en massa al lai, e la cumpagnia crescha cun els: tranter il 1904 ed il 1914 metta ella set bastiments-salun en l’aua. Il Simplon, empustà avant la guerra, vegn terminà pir il 1920. Suondan l’Helvétie, il 1926, e l’onn suandant il Rhône, construids cun Sulzer a Winterthur: ensemen cun il Simplon èn quai ils ultims bastiments a vapur ch’èn sortids d’in chantier svizzer, tenor la CGN. A l’entschatta dals onns 1930 van las finanzas mal, e la cumpagnia tschertga da spender pli pauc: sin il Genève, transfurmà ad Ouchy il 1933 ed il 1934, producescha in motor diesel electricitad che fa girar las rodas, ina premiera mundiala tenor la CGN. En ils onns 1950 perdan er l’Italie ed il Vevey lur vapur.
Ina flotta protegida
Da quels onns derivan otg bastiments, mess en servetsch tranter il 1904 ed il 1927, che furman oz la flotta istorica da la cumpagnia, tuts cun rodas a pala. Tschintg èn restads bastiments a vapur: il Montreux, La Suisse, il Savoie, il Simplon ed il Rhône. Sin il Vevey, sin l’Italie e sin l’Helvétie è l’electricitad che fa girar las rodas. Il chantun Vad ha protegì la flotta sco monument istoric il zercladur 2011, e tuts otg bastiments figuran en l’Inventari svizzer dals bains culturals d’impurtanza naziunala. Il 2014 ha in premi Europa Nostra onurà l’Association des amis des bateaux à vapeur du Léman (ABVL) per sia lavur per als conservar. Mintgin ha sia istorgia: La Suisse, il bastiment-admiral, è vegnì renovà il 2009; il Montreux, il pli vegl, ha survegnì en il 21avel tschientaner ina nova maschina a vapur, che ins po cumandar a distanza da la punt da cumond; sin il Rhône, il pli giuven, laschan dapi il 2011 cuvertas transparentas vesair ils moviments da la maschina. Mintgin ha sia atgna pagina, accessibla da la pagina che la CGN deditgescha a ses bastiments, ed ils archivs da la cumpagnia vegnan conservads al Musée du Léman a Nyon.
Sin la charta
La charta ha be in bastiment a vapur, senza num: in corp alv, duas rodas a pala, in chamin che fima, nagina bandiera e nagina inscripziun. El banduna Ouchy, va lung la riva dal nord fin a Nyon, traversa lura il lai e sa ferma a la riva sanestra, sper Vésenaz, avant la rada da Genevra. Ils vairs debarcaders genevrins da la CGN èn en la rada, tar ils Pâquis, al Mont-Blanc, al Jardin Anglais ed a Eaux-Vives; quel da la charta resta lunsch dal Jet d’eau. Tranter Ouchy e Genevra lascha la charta era davent las autras fermadas da la riva dal nord, Saint-Sulpice, Morges, Saint-Prex e Rolle, lura Céligny, Coppet, Versoix e Bellevue: en sia scala sa tutgassan ellas bunamain, e Nyon resta suletta. Il bastiment sa ferma tar mintga debarcader e turna lura per la medema via enavos. Il lai percunter è dissegnà entir, las auas franzosas inclusas, ed il ballun po sgular dapertut sur el. Ils vehichels da la charta èn qua per giugar: els na suondan nagin urari e na mussan betg nua ch’ils vairs sa chattan. Per viagiar guarda ils uraris uffizials; e sche ti vuls che la charta fetschia dapli, scriva a nus, nossas colliaziuns èn sisum sin la pagina.
Funtaunas: CGN, paginas «Geschichte», «Flotte», «La Suisse», «Montreux», «Rhône» e «Kontakt & Zugang»; chantun Vad, communicaziun dals 20 da mars 2014 davart il premi Europa Nostra; Inventari svizzer dals bains culturals d’impurtanza naziunala (map.geo.admin.ch); Wikipedia, artitgel «Personenschifffahrt auf dem Genfersee».
