Murmeltier

Marmota marmota

Stgalim: Alpin
Autezza: 1300⁠–⁠3000 m
Posiziun: Pli fitg da la vart sulegliva
Temp da activitad: April – September

Grond rodader cun pel brin-grisch, la marmotta viva en colonias en ils tschispets alpins. Ella chava ses taunas da preferenza sin costas suleglivas, nua che la naiv craglia baud e l’erba crescha spert. In sibil ferm avertescha ils auters d’in privel giu da tschiel: l’aiver royal appartegna tar ses predators. Ella fa sesemi da la fin da settember fin en avrigl u matg.

Vesair sin la charta

Ina crid penetrant traversa l’alp, e las marmotas che sa scaldavan sin las crappas sfundran en lur rusnas. Paucas secundas pli tard glischa l’umbriva d’in evla da crap sur la spunda.

Descripziun

Cusrina trapusa da l’eschliun, la marmotta paisa 3 fin 6 kg tenor il servetsch da chatscha dal Vallais, ma quest pais sa mida fitg durant las stagiuns. Givels musclus, griflas grossas: ella è construida per chavar. Il mastgel, per ordinari in pau pli grond, sumeglia fitg a la femna. Sin terra sa mova ella balinond, ma sa era siglir.

Habitat

Originariamain in animal da steppa, populiescha ella ils prads situads ad autezza, pli aut che ils ultims plantas; en il Vallais la chattan ins surtut da 2200 fin 2600 m. Ella tema la chalur e guntgescha las autezzas bassas. Ella preferescha costas exponidas al sid, nua che la naiv svanescha baud e l’erba crescha pli ditg, ed in terren profund. Ina tauna po cumpigliar 20 m da gallarias e ir fin a 3 m en profunditad; ella ha savens ina per la stad ed in’autra per l’enviern.

Moda da vita

Mintga famiglia, in pèr e ses giuvens da plirs onns defenda in territori che il mastgel marca cun ina glonda da la vista. Guardias sifflan alarm. Durant la stad ston els sa nutrir: ad Avers en il Grischun han studis citads dal Parc Naziunal Svizzer mussà che ella tschertga tschertas plantas, en testa il traifl da las Alps, e che il cuntegn d’acids grass da quai che ella mangia gioga ina gronda rolla. L’atun sa serra la famiglia en ina stanza garnida cun fain. La temperatura da las marmotas sa sbassa fin a 3 °C; circa mintga quindesch dis sa sveglian ellas e sa scaldan curtamain. Tenor il Vallais perda l’animal fin la mesadad da sia paisa. La femna na part betg mintg’onn: dus u trais pitschens naschan il matg u il zercladur, 33 dis suenter la copulaziun.

En Svizra

Betg periclitada, la marmotta sa derasa en las Alps svizras dapi ils onns 1950 circa, e intginas colonias èn vegnidas implantadas sin ils auts dal Giura. Ella resta chasabla, surtut pervi da sia charn e ses grass. L’aiver roial ed il vulp èn ses predaturs: tenor il chantun da Friburg furman las marmottas fin a 80 % dal menu da l’aiver cura ch’el educhescha ses pitschens. L’enviern mazza dentant bler dapli. A lunga vista smanatschan il guaud che reconquista ils pastgiras bandunads ed il stgaudament climatic ses habitat.

Funtaunas: info fauna, fegl da la spezia; Parc Naziunal Svizzer, purtret da la marmotta; Servetsch da chatscha, pestga e fauna dal Vallais, fegl «La marmotta» (2025); Servetsch da guaud e natira dal chantun Friburg, prospect «La marmotta».