Guglielm Tell
Ina aventura dal gieu suonda Guglielm Tell a las rivas dal Lai dals Quatter Chantuns. Qua stat quai ch’ella raquinta, lieu per lieu, senza dir co ch’ins la gudogna: quai fa la soluziun.
Ils lieus da la legenda

Il Grütli
Tenor la tradiziun han umens dad Uri, Sviz ed Unterwalden engirà qua da s’agidar cunter ils vogts, vers 1291. La prada tutga oz a la Confederaziun.

Altdorf
Il vogt Gessler pretendeva ch’ins salidia ses chapè sin ina stanga. Tell ha refusà ed ha stuì sajettar in mail dal chau da ses figl.

La Tellsplatte
Arrestà, Tell è vegnì manà en bartga sur il Lai d’Uri. En la tempesta al han ins deliberà per ch’el mainia il timun: el è siglì sin ina platta da crap a la riva.

La via chavorgia
Qua ha Tell spetgà Gessler e l’ha mazzà cun ina frizza d’arbalesta. La legenda fa da quai la sbrinzla da la libertad dals Waldstätten.
Tranter istorgia e legenda
Wilhelm Tell, tranter istorgia e legenda. Il raquint cumpara vers 1470 en il Cudesch alv da Sarnen: il sarament dal Grütli, il mail d’Altdorf, il sigl sin la Tellsplatte, la via chavorgia da Küssnacht. Nagin document da quel temp na cumprova dentant che Tell haja vivì, ed il sajet sin il mail sa legia gia vers 1200 tar il cronist danais Saxo Grammaticus.
La lia percunter è vaira: la Brev federala d’avust 1291, cun la quala Uri, Sviz e Nidvalden sa promettan agid, vegn conservada a Sviz. La data è daventada la festa naziunala dal 1. d’avust.
Friedrich Schiller ha fatg da Tell l’eroi d’in drama il 1804, Gioachino Rossini quel d’ina opera il 1829; il monument dad Altdorf datescha dal 1895.
Vair u betg, Tell resta la figura da la libertad dals chantuns primitivs.
Per savair dapli:
