Capuns
Pitschens da feglia da mangold, emplenids cun in past da spätzli maschadà cun charn setgentada, cuschinads en il bugl e il pli savens surtratgs cun groma u chaschiel. Naschì en Surselva, il plat vegn oz cuschinà en tut il Grischun.
Sin la maisa spetgan feglias da bletsch lavadas en retscha. Sin mintgina ina tschadunada da pasta; ins rabatta ils urs, rulla stretg e in cure-dent tegna tut ensemen. E l’ins cuntinuescha, feglia suenter feglia.
Origin
Ils capuns derivan da la Surselva e da l’Oberland grischun, tenor l’Uffizi turistic dal Grischun, ed oz ins cuschina els en tut il chantun. Quai era l’emprim in plat dals povers, sa regorda la revista Beobachter: la betta ed ervas creschevan en l’iert, las gillinas davan ils ovs, il bain purtava farina, latg e paintg, e la charn era quella che restava dal di avant. Da cumprar na stueva ins pia nagut, dentant blera pazienza. Mintga famiglia ha sia versiun, al punct che ins discurra da far in recept per bain puril.
Fabricaziun
La basa è ina pasta da spätzli (farina, ovs, aua u latg, sal), battida fin che ella vegn glischa. Ins mescla en ella pitschens tocs da charn setgentada u liongia (salsiz, landjäger, charn da Grischun u charnpiertg, tenor las chasas) ed ervas: peterschigl, tschagula e savens menta ritschada, che bleras receptas veglias pretendan. Enrudagliads cuschinan ils capuns intgins minutas en aua ensalada fin che els vegnan a la surfatscha, u cuschinan radund ventg minutas en ina buglion prolungada cun groma. Suenter ins cuvra els cun chaschiel da muntogna ed ins metta els en il furn. Autras receptas mettan els simplamain en stresas cun chaschiel, bagnads cun paintg chaud.
A maisa
En Surselva na sa las bettas strusch cumprar: tenor il Beobachter cultivescha mintgin ella en ses curtin, ed ella cumpara sin il martgà puril pir a l’entschatta da la stad. Ins enconuscha là schizunt capuns senza farina, numnads «fainéants»: feglia e pasta cuschinan ensemen en l’aua, sco pizochels, e survegnan alura paintg chaud ed in pau chaschiel. Ditg cuschina da chasa, ha il plat chattà la via en l’ustaria ed enfin en la gastronomia d’auta qualitad.
Oz
L’Uffizi da turissem fa ordlonder il simbol da la cuschina grischuna. Sco chantun ospitant da l’Olma da Son Gagl en 2022 ha il chantun preschentà là tenor ses communicaziun in rollo da 17 meters, pli lung ch’il record nunuffizial da 16,44 meters stabilì en 2018. Fatg da farina da Casti, da bietg da Malans e da charn da Ramosch, paisava el circa 45 kg cun la buglion da latg en la quala ins aveva stgaudà el, ed è vegnì a finir en in milli buccadas, distribuidas al public dal cortegi.
Funtaunas: Chantun Grischun, communicaziun da pressa dals 15 d’october 2022; Grischun turissem, «Auf den Spuren der Capuns», recept dals capuns e pagina «Capuns-Kochbuch»; Beobachter, «Köstliche Faulenzer»; SRF, «SRF bi de Lüt – Landfrauenküche», recept dals capuns.