Il funicular Sierre–Montana
Da Sierre, a dus passas da la staziun, fin a Crans-Montana, ina lunga diagonala sur las vignas, il pli lung funicular dal pajais.
A l’entschatta dal 20avel tschientaner ins va a Montana per curar ils pulmuns. Il 1901, raquinta il Dicziunari istoric da la Svizra, ha Théodore Stephani bajegià là in sanatori che fa la reputaziun da la plattafurma auta; nov onns avant avevan Michel Zufferey e Louis Antille avert lur hotel dal Parc, e la staziun è creschida enturn. Da la val existiva alura be ina via, ch’era vegnida tracciada vers il 1890.
Dus funiculars, lura in sulet
La societad dal funicular vegn fundada l’atun 1908, e la lingia avra gist suenter Nadal 1911, tenor Wikipedia. Sanatoris, hotels e chasas da vacanzas sa multiplicheschan alura là si, nota il Dicziunari istoric. Tranter Sierre e Montana-Vermala datti circa 4 km: bler memia per in sulet cabel, che avess pais memia ferm, declera il sit spezialisà Funimag. Ins construescha damai dus funiculars en successiun, ed ils viagiaturs midan vagun a Saint-Maurice-de-Laques, a 1074 m. Il viadi dura alura ina mesa ura. La primavaira 1997 serra la lingia per vegnir renovada da l’entschatta fin a la fin; ella avra puspè ils 16 da december sco in sulet tschancun, cun in evitament entamez, nua che ils dus vaguns sa cruschan. Dudesch minutas bastan uss, cun maximalmain 8 m per secunda. Cun ses 4191 m per 927 m differenza d’autezza è ella dapi lura il pli lung funicular da la Svizra, per Funimag sco per Wikipedia.
In funicular tut nov
Quand ils malsauns daventan rars, curt avant il 1960, Montana sa drizza vers il ski; la staziun retschaiva ils campiunadis mundials en 1987. Il funicular sa ferma ina nova giada da mars fin december 2022. Ils binaris, ils vaguns e las staziuns vegnan renovads, e la distanza tranter ils binaris passa dad in meter a 1,4 m, tenor Wikipedia. Per porscher in vagun mintga 20 minutas, la cumpagnia vul eliminar fermadas en via; in’uniun, F’unis, rimna 8745 suttascripziuns per salvar quellas. Oz sa ferma la lingia tranter ses dus extrems mo pli a Venthône ed a Bluche-Randogne. L’emprima cursa parta ils 11 da december 2022 a las 6:22, rapporta la cumpagnia, che ha cuvert sia staziun a Crans-Montana cun panels solars e che tegna l’energia en battarias.
Sur las vignas
Giu, la via rampigna tras las vignas. Ils emprims onns dal 21avel tschientaner, tenor il Dicziunari istoric, cuvrivan las vignas 43 % dal territori da Venthône, ed ils uclauns da Loc e da Darnona vivevan anc da quellas.
Sin la charta
La charta trais in trat dretg da Sierre fin sur Crans-Montana, senza suandar il traject da la lingia vera. Dus vaguns da colur cotschen ed ivori sa cruschan a mesa via, sco dapi il 1997, ma senza fermada en viadi, ni a Venthône ni a Bluche. L’ascensiun è là bler pli curta che las var dudesch minutas dal viadi vair. Ils vehichels da la charta èn qua per giugar: els na suondan nagin urari e na mussan betg nua ch’ils vairs sa chattan. Per viagiar guarda ils uraris uffizials; e sche ti vuls che la charta fetschia dapli, scriva a nus, nossas colliaziuns èn sisum sin la pagina.
Funtaunas: Dicziunari istoric da la Svizra, artitgels «Montana», «Randogne» e «Venthône»; Compagnie SMC, pagina «Informations sur la reconstruction du funiculaire»; Funimag, «Funiculaire Sierre Montana Crans»; Wikipedia, artitgels «Funiculaire SMC» e «Liste de funiculaires en Suisse», «Standseilbahn Sierre-Montana-Crans» (tudestg) e «Funiculaire Sierre–Montana–Crans» (englais).