Saxifraga oppositifolia
Planta en tarpun ruschnanta, cuverta da flurs stailadas rosa purpur sco suletg che la naiv cula. Ella crescha en ils grip, ils grugns e las crests ventadas, e munta pli aut che mintga autra planta da flurs en Europa: ins ha chattà ella en flur a 4505 m, sut il spitg dal Dom. Ses pitschns fegls opposts, serrads als staus, han dà il num ad ella.
Sin in aissa anc taclada da naiv è in tarpun verd uschè bass ch’ins pudess pigliar el per mistgel sa cuvert cun flurs purpuras: quai è il sfendacrap/fendacrap cun feglia opposta.
Tenor Info Flora furman ses tschuncas tschentadas, lungas da 10 fin 30 cm, tuffas spessas ed aplattadas. Ses fegls minusculs, da 2,5 fin 4 mm, creschan en pèrs visavi in l’auter, serrads lung las tschuncas: els han dà il num a la spezia. Bordads da cilias, portan a la fin in fin trais poras, tras las qualas la planta po stgargnar chaltschina. Ses fadetgels flurids, drizzads e da 1 fin 5 cm, han adina mo ina flur, rosa violet a purpur, da la quala ils petals surpassan lunsch ils sepals.
Ella sa chatta en gonda da crappa e sin terren crappus, dal stgalim subalpin fin al stgalim alpin, en las Alps ed en las Prealps; Info Flora la attribuischa spezialmain a las gundas da crappa chaltschinus d’autezza e la descriva sco ina planta tant arctica sco alpina. Ella posseda in record: l’avust 2009 ha Christian Körner, botanist da l’Universitad da Basilea, chattà plimats da quella, in dad els en fluriziun cumplaina, sin 4505 m, ina quarantina da meters sut il spitg dal Dom, sur Saas-Fee. Nagina planta da flur era anc mai vegnida vesida uschè aut en l’Europa.
Vivace, ella mantegna da l’onn a l’auter ses chats da feglia sur terra. Al Dom, tenor las mesiraziuns da Christian Körner, passa tut la planta, ragischs inclusiv, mintga notg sut 0 °C, schizunt en il center da la stad, e circa 600 uras ad onn sur 3 °C bastan ad ella. La revista Spektrum agiunta ch’ella cumporta in bogn d’azot liquid. Là si, ses cussins na dessan strusch dar semenzas capablas da schermigliar: probablamain è il vent che ha purtà si semenzas da pli bass.
La Glista cotschna na la valutescha betg sco periclitada en las Alps, dentant la classifitgescha sco en privel critic en il Giura. Mo paucs chantuns la protegian. En la Bassa è ella svanida cun ina furma particulara, la saxifraga dal Lai da Constanza. Tenor in fegl da conservaziun dal 1999 s’era questa relicta da las glaziuns adattada a las rivas turgovianas dal lai, vers 400 m, che l’aua cuvriva pliras emnas ad onn. Stenschida da las algas ch’han proliferà pervi da l’enritgiment dal lai cun substanzas nutritivas, ella n’è betg pli vegnida vesida en Svizra suenter il 1956, ni en auters lieus suenter il 1965.
Funtaunas: Info Flora, fegls da l‘aspet e da la sutspezia tipica; Uffizi federal d‘ambient, guaud e cuntrada, Cumissiun svizra per la conservaziun da las plantas selvadias, Center da la rait svizra da la flora e Pro Natura, fegl practic per la conservaziun «Saxifraga oppositifolia subsp. amphibia» (1999); swissinfo.ch, «Scientist finds flower growing above 4,500m» (2011); Spektrum der Wissenschaft, «Die höchste Blütenpflanze Europas» (2011).
