Trollius europaeus
Flur melna en furma da culla, da la qual ils sepals melns, sumegliants a petals, restan serrads in sin l'auter. Ella crescha en gruppas en prads umids ed en pastgiras da muntogna, fin al stgalim alpin. Pitschens insects sa schluitarain en l'intern da la culla per sa nutrir ed impollinar ella.
La fin da matg ballan en ina prada umida da muntogna cullinas mellenas a la fin da lur stgels, serradas en tuffels. Nagina s’avra, gnanc en plain sulegl: la trolla d’Europa tegna sia flur serrada sco in buttun.
Quai che sumeglia a petals èn sepals colurads. Tenor Info Flora datti 10 fin 15, d’in mellen viv, faudads in vers l’auter fin a furmar ina sfera. Tenor in studi publicà il 2015 en la revista Ecology and Evolution cuntanscha questa culla 5 cm en diameter e cuntegna ina trentina da carpels, ina pluna da staminas e pitschnas parts che produceschan nectar. La tschaglia drizzada e simpla mesira 10 fin 50 cm. Las feglia èn tagliadas en lobs profunds e dentads, a la moda d’in maun. Tranter ses nums tudestgs menziunescha Info Flora «Ankebälli», la pitschna culla da paintg.
Info Flora la annunzia en tut la Svizra, en prads ed en pastgiras umidas, surtut en il stgalim muntagnard e subalpin, pli rar en las collinas u en il stgalim alpin. Ins la scuntrar en prads da flur da palì, en prads da segar da muntogna ed en pastgiras da chaltschina frestgas. En auters lieus abita questa planta arctic-alpina il nord e la mesadad da l’Europa ed ils culms dal sid.
Ina populaziun flurescha quasi tut en ina giada, durant duas fin trais emnas, e mintga flur dura circa in’emna, dapli en cas da plievgia. Perquai ch’ella na sa autofertilisescha praticamain betg, basegna la trolla insects, surtut pitschnas mustgas dal gener Chiastocheta: set spezias en Europa, che sa reproducan mo en ses fritgs. Ellas sa schluitar en la culla per magliar, sa copular, metter uova u sa proteger dal fraid, e prendan polen cun ellas en passant. Lur larvas maglian ina part dals sems e passan l’enviern en il terren. Ina lunga temp ins ha credu che la planta saja dependenta mo da questas mustgas. Ma en Pologna ha il studi dal 2015 suandà populaziuns che avevan pers questas mustgas: questas trollas sa reproducivan circa gist uschè bain, ed auters insects, tranter quels pitschens baus, transportavan polen là.
La Glista cotschna na la valutescha betg sco periclitada sin l’entira surfatscha dal pajais, dentant sco vulnerabla en la Bassa. La Confederaziun na la protegia betg; set chantuns fan quai, cumplettamain en Basilea-Champagna, a Schaffusa, a Soloturn ed en Turgovia, per part en il Giura, a Turitg ed en Appenzell Dadens. Ella è er tranter las spezias caracteristicas dals intents da l’agricultura per l’ambient.
Funtaunas: Info Flora, fegl da la spezia (tenor Flora Helvetica); T. Suchan et al., «Asymmetrical nature of the Trollius–Chiastocheta interaction», Ecology and Evolution, 2015.
