Campanula barbata
Ses zainins blau cler pendan tut da la medema vart dal moni, e lur avertura è bordada da longs pail, sco ina barba. Ella crescha sin pastgiras e prads sin terrens acids, da la cunfin dals guauds fin al stgalim alpin.
Il fanadur pendan sin ina pastgira d’autezza campaninas blau cler tut da la medema vart da lur staja. Sch’ins sa sbassa vers ina d’ellas, ves’ins a l’entrada in ur da pails: la campanina barbutta porta bain ses num.
Pailus dirs e ruvids cuvran l’entira planta. Tenor Info Flora mesira ella 10 fin 40 cm. Ses fegls, lantschels u ovals ed allongads, entirs u strusch dentads, sa gruppan surtut a la basa; quels dal moni restan pli pitschens. A la tschima sa rangan dus fin dudesch flurs pendentas d’ina suletta vart. Mintga corolla furma ina stgella levamain buchada da 1,5 fin 3 cm, d’in blau cler, excepziunalmain alva. Internamain portan ses lobs pailus tschurrigliads, la «barba» che dat il num a la planta. Tranter ils dents dal caliz sa replan ils pitschens appendits en furma da cor envers davos, cunter il tub.
Ella evites il chaltschina. Info Flora la chatta en ils prads ed en ils guauds clers sin terrens nua ch’il chaltschina manca, e la colligia cun ils pastgiras maigras ed aschas nua che crescha il nard. Per l’Universitad d’Innsbruck frequenta ella era ils pastgets maigra frestgs u umids ed il cunfin da las landas da chaglias naninas. En Svizra ins la scuntrass en las Alps e las Prealps, surtut en il stgalim subalpin ed alpin, pli rar gia davent dal stgalim muntagnard.
Ella flurescha il fanadur ed avust tenor Info Flora, davent dal zercladur tenor l’Universitad d’Innsbruck. Ses fritgs èn capslas pailusas che restan pendentas. Info Flora attribuescha ad ella duas furmas da vita: quella d’ina planta perenna, che sa regiuvanescha mintga primavaira da nuschegls posads a ras dal terren, e quella d’ina planta monocarpica, che mora suenter avair flurì ina suletta giada. Ella sa er installar sin in terren nov. En il project european Phusicos, realisà cun la participaziun da l’Universitad da Genevra, han perscrutaders semnà diversas plantas, cumbinadas cun microbes tschernids en labor, sin las morenas stipas ed instabilas laschadas dal vadret Gepatschferner en il Kaunertal austriac, var 30 km davent dal Grischun. La campanula barbusa è sa mussada là sco la spezia la pli abla da francar questas costas, anc sche cuminanzas da plantas variadas parevan anc pli efficazias.
La Glista cotschna na la valutescha betg sco periclitada en il pajais, dentant sco vulnerabla en la Planira. La Confederaziun na la protegia betg, e sulet il chantun Glaruna fa quai, per part. Ella appartegna tar las spezias caracteristicas dals intents da l’agricultura per l’ambient.
Funtaunas: Info Flora, fegl da la spezia (tenor Flora Helvetica); Universitad dad Innsbruck, fegl da la spezia; Universitad da Genevra, Campus nr. 155, «La natira è appellada a l’agid» (2023).
