Leontopodium alpinum
Ses flurs èn enturnadas da brattas launusas alvas en furma da staila, cuvertas da pails che las protegian dal sulegl intensiv e da la setgira. El crescha en prads da grip calschinus e sitgs, surtut sin las costas sulegliadas. Daventà in simbol da las Alps è el vegnì tschertgà talmain ch'el è protegi.
Sin ina costa da chaltschina en plain sulegl, tranter crappuns ed erva bassa, attira in pitschen staila d’in alv grisch sco tagliada or da feltg l’egl: in edelweiss.
Aut da 3 fin 20 cm tenor Info Flora, è el launus dal moni fin las feglia, stretgas e lunghe fin a 5 cm al pli. Sia «flur» è en realitad in tschupè. En il center reunischan dus fin desch pitschnas testas melnas duas fin desch pitschnas flurs en furma da bavrola, da 50 fin 500 tut en tut tenor Présence Suisse; enturn s’avran tschintg fin quindesch bracteas cuvertas d’in gross flom alv en furma da staila. Quest flom mitigescha la radiaziun dal sulegl, e l’aria immobila ch’el retegna limitescha la sperdita d’aua, declera il Parc Naziunal Svizzer.
L’edelweiss tschertga il chaltschina. Info Flora al plazzescha sin ils grips ed en ils tschispets crappus, surtut en il stgalim alpin, da tschispets sitgs da sesleria fin tar las crestas exponidas al vent. Il Parc Naziunal Svizzer al situesch sin costas drizzadas vers il sulegl, e betg sur 3000 m. Ordvart las Alps crescha el mo sin la Dôle, en il Giura. El vegn dentant da lunsch: da l’Himalaya e da la Sibiria, da nua ch’el avess gudagnà las Alps durant ina glaziun, rapporta Présence Suisse.
Vivace, el passenta la stagiun dischavantagiusa cun ses botschs datiers dal terren. El flurescha da fanadur fin settember, alura dat el achenas, pitschnas fritgs sitgs da circa 1 mm. Dapi ils onns 1990 cultiveschan ins el a bass’autezza, ed el cumpara pli e pli en curtins.
Il num edelweiss, «alv nobel» en tudestg, sa fa valair pir a la mesadad dal 19avel tschientaner, cur che la flur daventa l’emblem dals clubs alpins. Turists ed alpinists la culeglian alura sco regurdanza, tant che ella è svanida da tscherts lieus, tenor il Parc Naziunal Svizzer. Gia dal 1878 scumonda Obvaldo da strair si las ragischs, ina da las emprimas leschas da quest gener en Europa. La Confederaziun na la protegia betg, ma Info Flora dumbra indesch chantuns che la protegian cumplettamain e trais parzialmain. Betg periclitada en Svizra, ella è però giuditgada vulnerabla en il Giura tenor la Glista cotschna. Ella orna schizunt ils insignes dals generals da l’armada.
Funtaunas: Info Flora, fegl da la spezia; Parc Naziunal Svizzer, fegl da l’edelweiss e document «Adattaziun da las plantas alpinas a lur ambient»; Preschientscha Svizra (Departament federal dals affars exteriurs), artitgel «The mystical and mythical edelweiss».
