Ir al cuntegn
Traduziun automatica, betg revidida d'ina persuna da lingua rumantscha.

Il tren cotschen dal Landwasser

In tren cotschen sorta da la grip, traversa il viaduct dal Landwasser e sa retira en la muntogna.

Vesair sin la charta

Tranter Schmitten e Filisur, en il Grischun, passa la viafier da l’Alvra sur la chavorgia dal Landwasser sin ina punt da crap en curva ed entra gist suenter en la grip. La Viafier retica (VR), che la explotescha, ha fatg da quella ses emblem. Tenor sias paginas ha la punt 65 m autezza e 142 m lunghezza; Wikipedia inditgescha 136 m. Tschintg pitgas portan sis arvieuts en mez rudè, mintgin da 20 m, ed il binari fa ina curva cun in radius da 100 m, cun ina pendenza da 20 promil.

Pitgas senza puntanada

Las trais pli autas pitgas èn creschidas senza puntanada enturn ellas. Cranas electricas auzavan il material, pendidas vi da travs tendidas tranter turs da fier: ina per pitga, mirada en il crap, che creschiva cun ella. La VR declera la tscherna cun ils daners ch’ella spargnava, Wikipedia agiunta las auas grondas dal flum, e la metoda era rara da quel temp. Ils plans èn dad Alexander Acatos (1873–1950), in inschigner grec-svizzer; l’ovra, construida tenor Wikipedia da Müller & Zeerleder, è vegnida erigida da mars 1901 fin october 1902, il mais en il qual ils emprims trens l’han traversada. Il crap da chaltschina dolomitic da las pitgas deriva per gronda part da la val sezza. Mo la maulta vegniva da lunsch, dad ina fabrica ad Unterterzen, en il chantun Son Gagl. Il quint: 280 000 francs, tenor Wikipedia. Ins ha stuì spetgar fin il 2009 per sia emprima vaira reparatura: ins ha lura rinforzà sias fugas senza fermar ils trens.

Ina lingia en il patrimoni mundial

Il tunnel dal Landwasser, lung 216 m tenor Wikipedia, s’avra en la paraid-crap sezza, nua che la punt s’appoggia vers il sidost: ils trens passan senza transiziun da la punt en la grip e sortan puspè datiers da la staziun da Filisur, nua che la lingia da Tavau s’unescha cun la lur. Il viaduct fa part da la viafier da l’Alvra, che collia Tusaun cun San Murezzan; las lavurs cumenzan il 1898, ed il Dicziunari istoric da la Svizra fixescha l’avertura il 1903 ed il 1904. Il fegl da l’UNESCO dumbra 144 punts e viaducts, sco er 42 tunnels u gallarias. Ensemen cun sia vischina, la lingia dal Bernina, è ella dapi il 2008 patrimoni mundial, sut il num «Viafier retica en la cuntrada da l’Alvra e dal Bernina», in bain che la Svizra parta cun l’Italia. Naschida il 1889, ha la cumpagnia ina rait da var 400 km, tut a binari stretg, tenor il medem dicziunari, e cumpiglia l’essenzial davart il viaduct sin ina pagina cun fatgs (per tudestg).

Sin la charta

La charta ha be in tren, cotschen e senza num: ina locomotiva e trais vaguns, senza logo, senza numer e senza inscripziun. Ses viaduct è bler pli lung e pli aut ch’il vair, per traversar la chavorgia sco ch’il reliev da la charta la dissegna, ma el mantegna ses sis arvieuts. La vaira punt maina mo en in tunnel, a ses chau sidoriental; la charta cava dus tunnels, in a mintga chau. Il tren sorta da la muntogna, traversa, svanescha en la grip visavi e turna lura en l’autra direcziun. Il rest da la lingia, da Tusaun a San Murezzan, n’è betg sin la charta. Ils vehichels da la charta èn qua per giugar: els na suondan nagin urari e na mussan betg nua ch’ils vairs sa chattan. Per viagiar guarda ils uraris uffizials; e sche ti vuls che la charta fetschia dapli, scriva a nus, nossas colliaziuns èn sisum sin la pagina.

Funtaunas: Viafier retica, paginas «10 Fakten zum Landwasserviadukt» e «Weltbekannt: Der Landwasserviadukt»; UNESCO, fegl «Rhaetian Railway in the Albula / Bernina Landscapes»; Dicziunari istoric da la Svizra, artitgel «Rhätische Bahn (RhB)»; Wikipedia, artitgels «Viaduc de Landwasser», «Landwasserviadukt» ed «Albulabahn».