Lavaux-Trauben
Las vignas en terrassas da Lavaux descendan fin al Lai da Genevra, da Lutry a Montreux, retegnidas da mirs da crap. Inscrit en il Patrimoni mundial da l’UNESCO en 2007, il vignicultura cultivescha surtut il chasselas, in vit da fritg alv, e ses ivas vegnan vendemiadas l’atun.
Sin la costa dad Epesses, durant il temp da vendemia, ins va a pe dad in mir a l’auter, ina chascha da ivas sin dies. La pendenza, memia stippa per las maschinas, obligescha da transportar la racolta cun ina cheniglia, ina pitschna via da monorail, u mintgatant cun l’helicopter.
Origin
Avant 15 000 onns cuvriva il vadretg dal Rodan anc la riva. Retirond, ha el laschà ina morena da crappa pisada, nua ch’ins cultivescha la vit almain dapi il temp roman, sa regorda l’associaziun Lavaux Patrimoni mundial. Tut sa mida en il 12avel tschientaner cun l’arrivada da mongs: els runtan la spunda, taglian ella en gradins e surdattan las vitas a purs remunerads tenor lavur, antenats dals viticulturs-taschaders d’ozendi. Ils emprims mirs cun data segira dateschan dal 14avel tschientaner.
Cultura
Var trenta sorts creschan qua, ma il chasselas cumpiglia trais da quatter ceps. Tenor Agroscope, la perscrutaziun agronomica federala, derivan tut ses plantas d’in sulet pied, ch’è sortì avant tschientaners d’in cruschar spontan e vegn multiplicà dapi lura senza sems. Mutaziuns han dentant dà ad el graun verd, mellen, brin cotschen, rosa u violet. Tranter 370 e 600 m s’autezza profita la vit qua da «trais sulegls»: quel dal tschiel, ses reflex sin il Lai da Genevra e la chalur che il crap dat la saira. Pertge tut dependa dals mirs: 400 fin 450 km da miraglia, dapli che 10 000 terrassas, che ins cumonda l’enviern cun las anteriuras crappas.
A maisa
Qua na cultiveschan ins strusch ivas da maisa: quasi tut la vendemia vegn vinifitgada en la regiun. Il vin alv turna dentant tar il dessert, en ina petta da chasada che l’Ereditad culinara svizra attribuischa surtut a las rivas dal Lai da Genevra. Sin ina pasta sfessa ins svida zutger diluì en vin, savens collià cun maizena, magari aromatisà cun chanella. Ins fascheva quai per duvrar si in rest da vin, surtut durant l’enviern.
Oz
Il zercladur 2007 ha l’UNESCO inscrit questas terrassas en il Patrimoni mundial, sco cuntrada culturala viva. Lur protecziun è pli veglia: ils Vaudais han votà en 1977 in artitgel constituziunal en lur favur, ed ina lescha las preserva dapi 1979. L’appellaziun Lavaux cumpiglia 798 hectaras en 2022, da Lutry fin a Vevey-Montreux; Epesses cuntegna 171 da quellas. La Fête des Vignerons, che turna a Vevey be ina giada per generaziun u quasi, rend onur a quels che lavuran en las vignas.
Funtaunas: Associaziun Lavaux Patrimoni mundial, paginas «Cépages», «Vigne et vins de Lavaux», «Lavaux et ses patrimoines», «Murs de vigne», «Vendanges 2023», «Inscription au patrimoine mondial» e «Lavaux, site protégé»; Agroscope, communicaziun «Le Chasselas, champion de la diversité génétique» (2014); Patrimoni culinar svizzer, fegl «Gâteau au vin».