Onobrychis viciifolia
Planta da pavel cun spias conicas da flurs pitschnas rosa venadas da purpur. Ella crescha en prads sitgs ed en talus suleglivs da las collinas, suvent semnada pli baud per il muvel. Ella cumporta bain la setgira, e sias flurs furneschan nutriment per las avieuls.
Il zercladur, sin ina costa orientada vers sid, surpassan spias rosa ina erva gia mellenida dal sulegl. Da datga distanza è mintga pitschna flur stritzada da avainas pli stgiras, e las avieuls passan d’ina spia a l’autra senza interrupziun. Quai è il sainfoin, che vegn era numnà esparcetta.
Questa leguminosa viventa atgn 30 fin 70 cm, tenor Flora Helvetica, che citescha Info Flora. Sias tschuncas sa drizzan u creschan en s’incurvond. Mintga fegl porta 6 fin 14 feglettas ovalas da mintga vart e finescha cun in fegllet impar. Las flurs, lungas da 10 fin 14 mm, èn rosa strivladas da purpur e sa serran en grappas lungas che han l’aspet d’eschs. Il fritg è ina vaina pailusa da 6 fin 8 mm, chavorgiada d’alveolas e spinusa da dents curts; ella resta serrada e cuntegna il pli savens mo in sem.
Info Flora la menziunescha ella en prads sitgs, sin alluviuns ed en costas, dal stgalim collinus al muntagnard, magari pli aut, ed en tut il pajais; ses ambient tipic è la pastgira mez sitga sin in terren plitost chaltschinus e pover. Ella deriva dentant d’in auter lieu: oriunda dal sidost da l’Europa, vegn ella considerada en Svizra sco in neofit, arrivà suenter il 1500, ed ins la chatta savens là nua ch’ella è vegnida semnada.
El flurescha da matg fin avust. Agroscope admetta ad el ina relativamain buna toleranza a la setgira, e Mediplant la qualifitgescha sco veritabla pasculaziun per avieuls. Sia ritgezza en tanins fa ses interess: tar ils ruminants frenan questas substanzas la decumposiziun da las proteins e limiteschan ils verms intestinals. Tenor l’Institut da perscrutaziun per l’agricultura biologica (FiBL) sa concentreschan els en las feglia; ma cun vegnir pli veglia fa la planta dapli tschuncas e pli paucas feglia. Per in pavel ritg en tanins ins segna ella perquai baud, uschè spert sco ch’ils buttuns cumparan.
Il sainfoin era ina giada in pavel impurtant en las regiuns sitgas dal pajais, sco auter en Europa; en Frantscha cuvraiva el anc 571 000 hectaras en 1930, ma be 20 000 en 1986. La perscrutaziun svizra l’ha scuvert puspè. En ils emprovas dal FiBL han ils magliaders cun quatter stgomias che han mangià tenor lur gust durant pliras emnas gì ils verms che han deponì duas giadas damain ovs, e in quart da quels parasits è mort; percunter n’han simplas granulas dadas a moda preventiva betg cumprovà lur efficacitad. Agroscope ha multiplicà ecotips da Spiez, Erlenbach, il Diemtigtal, Hemmental ed Oberehrendingen per conservar lur semenza a lunga vista en la banca da gens da Changins.
Funtaunas: Info Flora, fegl da la spezia (tenor Flora Helvetica); Mediplant, sintesa da las lavurs davart l’esparcetta 2009–2011; FiBL, Bioactualités 2/2018; Agroscope, rapport final dal project «Die Erhaltung der Esparsette» 2007–2010.
