Rüeblitorte
Ina turta da carottas e mandels u nuschs, savens surtratga cun glasura da zutger e decorada cun pitschnas carottas da massa da pastizaria. L'Argovia, numnada scherzond «pajais da las carottas», ha fatg ella a sia pastizaria.
In in mardis da l’entschatta da november sa cuvra la citad veglia dad Aarau cun stans enturn il Graben. Al Rüeblimärt sa lascha la carotta declinar en tut las colurs, sco schuppa, sco liongia u sco pasta, ed il pastiz da carottas argovian ha ses plaz.
Origin
Ins mangia ella en tut la Svizra, surtut en la Svizra tudestga, ma ella vala per esser naschida en Argovia. Tenor il Patrimoni culinaric svizzer datescha il surnom plain umor dal chantun, «Rüebliland», probablamain dals decennis suenter il 1850 e pudess derivar da «Rübenland», il pajais da las ravas, perquai che en tudestg designescha «Rübe» tant la carotta sco la rava. Ina da las pli veglias receptas stampadas cumpara en 1892 en ina collecziun da la scola d’economia da famiglia da Kaiseraugst. Questa «Gelbrüblitorte» pretenda in mez kilo zutger, medem da carottas e nuschs schinadas, mandels u nuschas, otg ovs e mo 100 g farina. In classicher dals cudeschs da tegnairchasa tudestgs discurra en 1904 da «Aargauertorte», l’onn 1917 lura da «Aargauer- oder Rüblitorte». Ils pasters s’occupan d’ella pir en ils onns 1940 e 1950.
Fabricaziun
On sbatt ils mellen cun zutger ed ina scorsa da citron, lura vegnan la carotta gratada e la pulvra da mandels u da nitscholas, in pau farina, magari cundimentada cun chanella. Ils alvs, battids a part, levian la massa. Suenter circa in’ura da cuschinar unscha in artisan interrogà dal Patrimoni culinaric svizzer la turta anc tievgia cun confitura d’abricots: ella colmascha la surfatscha e retegna la glasura, fatta da zutger en pulvra diluì cun alv d’ov u in suc da citron. Auters sa cuntentan cun zutger crivà e flietsch da mandels enturn il ur. Rüeblas da massapain cuvran il tut.
A maisa
Sia plaz è a l’ura da café, il suentermezdi, ma era en ils cartuns. Là nua che l’us vul ch’in scolar offra ina pastizaria a sia classa il di da ses anniversari, è quest pastiz denso e pauc zutger in candidat ideal.
Oz
En Argovia han la gronda part da las pasternarias adina en sortiment e tschertas las spediseschan per posta. Al martgà dad Aarau vegn era vendida ina carotta alva cun in gust terrus: quella da Küttigen, ina varietad veglia che las puras da quest vitg salvan dapi il 1978 cun producir sezzas lur semenza.
Funtaunas: Patrimoni culinar svizzer, fegls «Aargauer Rüeblitorte» e «Küttiger Rüebli»; uniun dal Rüeblimärt d’Aarau, pagina da preschentaziun (2026).