Pantli
Ina liongia sitga d’Appenzell, pressada en ina furma lunga ed angulara, nua che l’agl dominescha. Ins mangia ella criva a marenda u a tschaina, cun paun da rusch e cun chaschiel.
En il davos local d’ina mazlaria appenzellaisa èn liongias anc radundas messaunas ina sper l’autra en in sadella, tranter plattas umidas. In viertgel a fier las serra plirs dis: ellas vegnan or da là puspè angularas.
Origin
Il pajais d’Appenzell ha vivì ditg dal muvel e dal latg: l’onn 1876, tenor il Patrimoni culinaric svizzer, ins cuntava là 8000 bovins per be 3500 portgs, malgrà che ins preferiva charn da portg fimada. Ils mazlers han pia emprendì a trair dal bov in gust sumegliant: dals bels tocs vegniva il Mostbröckli, dals restanzas vegnivan fabricadas liongias per mangiar crudas, tranter quellas il Pantli. Ina traccia da quel sa chatta l’onn 1892 en ina annunzia d’ina gasetta turitgaisa che annunzia in «Landjäger appenzellais». Il num derivass da la furma: l’Idiotikon, il dicziunari dal svizzer tudestg, numna «Pantli» ina chaussa grossa, spessa e malgida.
Fabricaziun
Igl entra be charn svizra: bov, portg e charnpiertg, manizzads uschè che la granezza resta visibla. Ins cundimentscha cun agl, sal, paiver ed autras spezarias, magari cun in zichel vin. Embossads, ils Pantli passan trais fin desch dis sut pressa, nua che la charn vegn cotschna, lura vegnan els pendids ad aria per siarar, magari cun in pèr bufadas da fim da lain betg tractà, mai sur 40 °C. Uschia perdan els 30 fin 40 % da lur pais, sco quai che l’Associaziun svizra da las AOP-IGP inditgescha; tut en tut dovra quai da quatter fin quattordesch dis, tenor il Patrimoni culinaric svizzer.
A maisa
Lung da 30 fin 50 cm e da 80 fin 400 g, il pantli mussa en il tagl ina fletta glischa, starnida cun pitschens quadrels da charnpiertg. L’agl dominescha, magari sutlingià d’ina nota da fim. El vegn mangià criv, a marenda u a tschaina, cun paun stgir e chaschiel. Il Patrimoni culinaric svizzer cusseglia da servir el a temperatura ambienta, nua ch’el dat tut ses gust, e remartga ch’ins preferescha oz el lom enstagl dir.
Oz
Dapi il schaner 2018 è l’Appenzeller Pantli in’indicaziun geografica protegida (IGP); el vegn fabritgà en tut ils dus Appenzell ed en il chantun Son Gagl. Al mument da la dumonda producivan ils 21 commembers da l’uniun che la purtava circa 89 tonnas. El ha in frar pitschen, il Klübler, quasi duas giadas pli lev, ed in cusin derasà en tut la Svizra, il Landjäger.
Funtaunas: Patrimoni culinar svizzer, fegl «Appenzeller Pantli (GGA/IGP)» ; Associaziun svizra dals AOP-IGP, fegl «Appenzeller Pantli IGP» ; Uffizi federal d’agricultura, resumaziun da la dumonda d’enregistraziun da l’Appenzeller Pantli.