Coloeus monedula
Pitschen corv nair cun culiez grisch ed egl cler, cun pichel curt e stgir. El cua en colonias en clutgers, mirs vegls e paraids da grip da las valladas, darar sur 1200 m. Da betg confunder cun il curnagl, ses parent dals culms cun pichel mellen: l'autezza basta savens per differenziar ils dus.
Enturn in vegl clutger gira in triep d’utschels nairs e cloma curt e aut «tchia»: tulauns. Da datiers ins las reconoscha per lur culiez grisch e surtut per lur egl, uschè cler grisch ch’el para alv en questa fatscha stgira. Il mastgel e la femna portan la medema livrada. Igl è in corv da grondezza modesta: tenor la Staziun ornitologica svizra mesira el 33 fin 34 cm dal pichel fin a la cua e 64 fin 73 cm da l’envergura. En sgol battan sias alas spert.
Il tulaun è in utschè da las regiuns bassas. La gronda part dals pèrs viva sin il Plateau ed en il Giura, sut 600 m d’autezza. Intgins muntan en las grondas valladas alpinas, fin a Brig en Vallais ed a Riom en Grischun, il chastè dal qual, a 1230 m, accoglia oz la colonia la pli auta dal pajais. Ins po observar el durant tut la stagiun: blers restan en il lieu, ils auters na van betg lunsch davent. El tschertga sia vivonda per terra, là nua che l’erba è curta, e maglia quasi tut.
Per gnivar ha el da chattar ina rusna. El chatta talas en edifizis vegls ed en chaminadas, en grip da chaltschina u da molassa ed er en las plantas: tranter ils corvids è el il sulet che accepta las cavitads da plantas, savens quellas ch’il pitgalain nair ha chavà e lura bandunà. Ils pèrs vivan en colonias; quella dal chastè da Hallwyl a Seengen en Argovia cumpiglia fin a 80 pèrs. Ina cuada cumpiglia 3 fin 6 ovs, cuads 17 fin 18 dis, ed ils giuvens sgolan suenter 30 fin 35 dis.
Cun 1200 fin 1700 pèrs stimads per il 2025 resta la spezia rara tar nus: la Glista cotschna la classifitgescha sco quasi periclitada, ed ella fa part da las spezias prioritarias per la conservaziun. Las stentas portan dentant fritgs. Là nua che las colonias vegnan survegliadas mintg’onn, è il dumber creschì per circa 40 %, grazia a projects da protecziun ed a mesiras prendidas sin edifizis, spezialmain tar renovaziuns. In chasetta da gnieu gida propi mo scha la colonia ha en distanza da sgol prads nua ch’ella po sa nutrir.
Funtaunas: Staziun ornitologica svizra, fegl da la spezia e text da l’Atlas dals utschals cuaders da la Svizra 2013–2016.
