Ir al cuntegn
Traduziun automatica, betg revidida d'ina persuna da lingua rumantscha.

Steinbock

Steinbock

Capra ibex

Stgalim
Alpin
Autezza
1600⁠–⁠3300 m
Posiziun
Pli fitg da la vart sulegliva
Temp da activitad
l'entir onn

Il mastgel porta cornas lungas e curvadas enavos, marcadas da gnocs. Il capricorn viva en ils grips ed ils tschispets dal stgalim alpin e passenta l’enviern sin las costas suleglivas, nua che la naiv tigna pli pauc. Scomparì da la Svizra il 19avel tschientaner, è el vegnì reintroducì a partir dal 1911 cun intgins animals dal Gran Paradiso.

Vesair sin la charta

Sin ina vire che ins craiss per ord portada, rumina in vegl mastgel, ses lungas cornas dissegnadas cunter il tschiel. Plinavant, femellas e lur ansiels pasculeschan a l’ur dal abiss, senza parair remartgar ils viandants.

Descripziun

Masculin e feminin han corns: fin a circa 110 cm tar l’emprim, 35 cm tar la segunda, tenor il servetsch vallesan da chatscha. Il mastgel paisa fin a 100 kg, la femna 45 kg. Ils corns creschan durant tut la vita, ma lur creschientscha sa ferma mintga enviern; ins po damai leger la vegliadetgna da l’animal vi dals rintgs da lur vart davos, sco ils rintgs d’in bist. Il sabaun cumbina in ur dir, che tschiffa la pli pitschna presa, cun ina sola loma che sa tatga vi da la crapa glischnada.

Habitat

Sco unic abitant dal stgalim alpin na descenda el quasi mai en il guaud, accentuescha il Parc Naziunal Svizzer. La stad occupa el ils grips ed ils tschispets d’autezza; l’enviern conquista el quartiers pli bass, magari suenter in lung viadi. El pasculescha ervas e autras ervas, cumplettadas l’enviern cun chaglias, ragischs e litgen. In enviern cun blera naiv ed avalanchas u ina epizootia po decimar ina colonia.

Moda da vita

Tschiervs e chauras vivan en gruppas separadas da desch fin trenta animals. Tar las chauras maina la pli veglia la rotscha; tar ils tschiervs sa lascha leger il grad tenor la lunghezza dals corns. Els fixan quai davent dal mais d’avust cun lutgas, uschia che la gerarchia è stabilida per la temp da chalira il december e las lutgas custa main forzas. Suenter 24 emnas da purtanza nascha in unic ansiel il zercladur. Ina chaura po viver 24 onns. L’aivla roiala attatga surtut ils giuvens.

En Svizra

Chatschà per las virtids miraculusas che ins attribuiva a ses corp, svanescha el dals Grischs gia dal 1650, ed il davos capricorn vallesan vegn sajettà en 1809. Ses return cumenza cun cuntrabanda. Il 1905 refusa il retg d’Italia la dumonda dal Cussegl federal, che aveva dumandà ad el animals da sia reserva dal Gran Paradis. L’onn suandant passan trais animals illegalmain il cunfin, raquinta il WSL. Elevads en il parc Peter e Paul da Son Gagl, vegnan lur descendents mess en libertad davent dal 1911. Las colonias actualas derivan dals 66 animals ch’ins ha piglià en il Gran Paradis dal 1906 fin al 1923, da quai ina pitschna diversitad genetica. La Svizra dumbra tenor la Scola auta spezialisada bernaisa bunamain 19 000 capricorns, pli che in terz da quels da las Alps. El n’è betg periclità e resta protegì, ma dapi il 1977 vegnan sias colonias reguladas cun sajettar, l’emprim en il Grischun.

Funtaunas: info fauna, fegl da la spezia; Parc naziunal svizzer, purtret dal capricorn; Servetsch da chatscha, pestga e fauna dal Vallais, fegl «Il capricorn» (2025); Waldwissen.net (WSL), «Capricorns: ina basa genetica stretga»; Scola auta spezialisada bernaisa (HAFL), project «Capricorn Stockhorn».