Androsace alpina
Ella furma pitschns polsters serrads, cuverts cun flurs alvas fin rosa. Sia furma cumpacta tegna la chalur e l’umiditad e resista al vent. Ella crescha en gonda e grippa da silica, davent dal stgalim alpin fin en il stgalim nivau.
Sin ina morena grischa, lunsch sur ils ultims pastgiras, sa metta in pitschen plimatsch verd stgir tranter dus blocs, punschà da flurs rosa cun center mellen: quai è l’androsace da las Alps.
Questa primulacea furma plimats plats e serrads, magari pli lucs, fatgs d’in tschient rosettas. Tenor Info Flora mesiran ses feglia ovalas u lantschettas 3 fin 6 mm e portan, sco ils pedunculs, chavels en furma da staila che sa spartan en dus fin otg roms. Mintga flur s’avra suletta a la fin da ses peduncul; sia corolla, alva u rosa, ha in gulaun mellen ed ils lobs arrundads. Il Parc Naziunal da la Vanoise dat ad el ina autezza da 1 fin 3 cm e flurs ladas da 7 fin 9 mm, da la colur da alv fin purpur.
Ella viva be en las Alps, da la Frantscha fin l’Austria. Il chaltschina na cunvegnia betg ad ella: Info Flora la menziunescha en las crappaglias finas ed en las morenas cun terrens che cuntegnan pauc chaltschina, en il stgalim alpin. Ella ha schizunt dà il num al milieu che la caracterisescha, la crappaglia siliziusa d’autezza, che ils botanichs numnan Androsacion alpinae; la ranuncla dals glatschers crescha era là. Il port cumprimì al serva sco refugi, declera il Parc Naziunal Svizzer: sut la cupla da sias feglia na passa il vent, e la chalur sco l’umiditad restan enlà.
Igl è ina planta perenna, da la quala las chatschas restan sur terra d’in onn a l’auter: Info Flora la classifitgescha tranter ils chamefits. Ella flurescha il fanadur ed avust. Sias numerusas flurs attiran insects, ed il Parc da la Vanoise fa endament che bleras avieuls selvadias, che vivan savens sco singulas, fan flurs fin al stgalim alpin. Ina ragisch pivotanta la tegna fermamain, schizunt en crappuns movibels. Tar las plantas en plimatsch, remartga anc il Parc Naziunal Svizzer, sa transfurman las parts mortas en humus en l’intern dal plimatsch.
Tenor Info Flora protegia la Confederaziun ella entiramain, medemamain sco Berna, Obvalda, Uri, Glaruna ed il Tessin. La Glista cotschna la valutescha sco betg periclitada en tut las regiuns da las Alps; ella manca en il Giura sco en la Platta. Da l’autra vart dal cunfin valitescha il parc da la Vanoise ses lieus da dimora sco segirs en las zonas protegidas, ma exponids en auters lieus a projects da construcziun, surtut per il ski.
Funtaunas: Info Flora, fegls da las spezias e da la ranuncla dals glatschers; Parc Naziunal Svizzer, document «Adattaziun da las plantas alpinas a lur ambient»; Parc Naziunal da la Vanoise, prospect «L’androsace des Alpes» (2024).
